Πέλλα – Ζωές σαν Μυθιστόρημα..

Η καθημερινότητα της Πέλλας από την εποχή των Αρχαίων Μακεδόνων ως σήμερα, αποτυπώνεται σε γραπτά κείμενα που άφησαν τη σφραγίδα τους στη λογοτεχνία. Η απόκοσμη ησυχία του ποταμού Λουδία, οι ανθισμένες κερασιές της Έδεσσας, τα δάση και η πεδιάδα της Αλμωπίας, συνδέουν το χώρο με το χρόνο και τα πρόσωπα με τις καταστάσεις ανάλογα με την έμπνευση κάθε δημιουργού.

Το πενήντα οκτώ στρεμμάτων ανακτορικό συγκρότημα της Πέλλας, κτίστηκε από τον βασιλιά Αρχέλαο Α’ της Μακεδονίας, όταν μετέφερε τη μακεδονική πρωτεύουσα από τις Αιγές, τον 5ο αιώνα π.Χ. Στη βασιλική αυλή φιλοξενήθηκαν σημαντικές προσωπικότητες της τέχνης και του λόγου, καθιστώντας την Πέλλα κέντρο πνευματικής δραστηριότητας. Εκεί ο τραγικός ποιητής Ευρυπίδης έγραψε τις τραγωδίες «Αρχέλαος» και «Βάκχαι». Εκεί πέθανε, θάφτηκε και τιμήθηκε από το βασιλιά, ο κατά τον Αριστοτέλη «τραγικότερος των ποιητών».

Μια καλοκαιρινή νύχτα κάπου στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., ενώ στο παλάτι γιόρταζαν τον ερχομό του μικρού πρίγκηπα Αλέξανδρου, σε κάποιο σπίτι της πόλης γραφόταν το πρώτο κείμενο της εποχής πάνω σε φύλλο μολύβδου. Ο «κατάδεσμος» είναι η κατάρα μιας γυναίκας που επικαλείται τους δαίμονες για να μην παντρευτεί ο αγαπημένος της μια άλλη. Αν και το περιεχόμενο του κειμένου μακράν απέχει από το να θεωρηθεί λογοτεχνικό αριστούργημα, η αξία του αντικειμένου που παρουσιάζεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας, είναι ανυπολόγιστη.

Για τον Αλέξανδρο, έχουν γραφτεί εκατομμύρια λέξεις. Τα περισσότερα βιβλία περιγράφουν τα επικά του κατορθώματα μετά την έναρξη της εκστρατείας του στην Ασία. Ένα από τα έργα που αναφέρονται στην παιδική του ηλικία αναπτύσσοντας με λεπτομέρειες τις συνθήκες που διαμόρφωσαν το χαρακτήρα του, έχει τίτλο «Μέγας Αλέξανδρος – Φωτιά από τον Ουρανό». Το ιστορικό μυθιστόρημα αποτελεί το πρώτο μέρος μιας τριλογίας που έγραψε η Βρετανίδα συγγραφέας Μαίρη Ρενώ το 1969. Τα άλλα δύο, τιτλοφορούνται: «Κατακτήσεις» και «Ο μικρός Πέρσης». Η ενδελεχής έρευνα της συγγραφέως για τον πρωταγωνιστή των βιβλίων της και για τους τόπους με τους οποίους συνδέεται όπως η Πέλλα, οι Αιγές, η Μίεζα, αποτέλεσε την πρώτη ύλη για την ταινία «Αλέξανδρος» του πολυβραβευμένου Αμερικανού σκηνοθέτη Όλιβερ Στόουν.

Το τέλος της Ελληνιστικής περιόδου συμπίπτει με την άνοδο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και ξεκινάει ένας αγώνας δρόμου κατά τον οποίο οι πόλεις της Πέλλας παίρνουν τη σκυτάλη εναλλάξ. Η Πέλλα των Μακεδόνων γίνεται Πέλλα των Ρωμαίων κοντά στην Εγνατία Οδό. Η Βυζαντινή εποχή αναβαθμίζει τη θέση της Έδεσσας ενώ η Οθωμανική κυριαρχία καθιστά τα Γιαννιτσά ιερή πόλη των μουσουλμάνων. Σύμφωνα με τον Οθωμανό χρονογράφο και περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή, τα Γιαννιτσά του 17ου αιώνα είχαν εξελιχθεί σε κέντρο μελέτης του Κορανίου και ανάπτυξης της φιλοσοφίας και της ποίησης. Από κει και έπειτα, η άνθιση της Πέλλας συνδέεται περισσότερο με την αρχιτεκτονική και λιγότερο με το γραπτό λόγο σε διεθνές επίπεδο. Μέχρι τον 20ο αιώνα.

Ο Μακεδονικός Αγώνας που έλαβε χώρα από το 1904 έως το 1908, ήταν η πηγή έμπνευσης της Πηνελόπης Δέλτα για να γράψει το παιδικό μυθιστόρημα «Τα Μυστικά του Βάλτου». Το βιβλίο επικεντρώνεται στις ανθρώπινες ιστορίες δύο παιδιών που βοηθούσαν τους αγωνιστές, στις μάχες που διεξήχθησαν στο βάλτο των Γιαννιτσών το 1907. Πρόκειται για ένα από τα πιο δημοφιλή διηγήματα των τελευταίων 80 ετών. 100 χρόνια μετά την εποχή στην οποία εκτυλίσσεται η υπόθεση, «Τα Μυστικά του Βάλτου» έγιναν κόμικ, στοχεύοντας στη διεύρυνση του αναγνωστικού κοινού. Η επιτυχία του διηγήματος δεν οφείλεται μόνο στην πατριωτική ευαισθησία της συγγραφέως αλλά και στον πρόωρο θάνατο φίλων και γνωστών της όπως ο Παύλος Μελάς.

Τον Οκτώβριο του 1912, ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος φέρνει στα Γιαννιτσά τον πολιτικό και λογοτέχνη Ίωνα Δραγούμη. Πλήρως αφοσιωμένος στο σκοπό της απελευθέρωσης της Μακεδονίας, ο Δραγούμης υπηρέτησε τα πιστεύω του μυστικά ως διπλωμάτης και φανερά ως δεκανέας. Ήταν κουνιάδος του Παύλου Μελά και συντάραξε τη ζωή της Πηνελόπης Δέλτα της οποίας υπήρξε για χρόνια ο μεγάλος, μοιραίος έρωτας.

Όσο περισσότερο αίμα χυνόταν τόσο πιο έντονη ήταν η ανάγκη προσκόλλησης σε απλά, καθημερινά πράγματα. Για τον Χο Τσι Μινχ, η Έδεσσα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν «η Πόλη των Νερών και των Κερασιών». Ο Βιετναμέζος ηγέτης έδωσε συνέντευξη στο Σόλωνα Γρηγοριάδη το 1965, αποκαλύπτοντας ότι γνώριζε την περιοχή από τη θητεία του στο Γαλλικό στρατό και ότι το τοπίο του θύμισε την πατρίδα του. Για τον Gordon Smith, ανταποκριτή της “New York Tribune” στο «Μακεδονικό Μέτωπο», η Πέλλα παρουσίαζε έντονο ενδιαφέρον λόγω της νέας σιδηροδρομικής γραμμής τύπου Ντεκοβίλ που κατασκευάστηκε για γρήγορο ανεφοδιασμό των στρατευμάτων.

Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, ανάμεσα στους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό Εξαπλάτανος της Αλμωπίας ήταν και η οικογένεια Βαλασιάδη. Ο νεαρός Τάκης, το πέμπτο τους παιδί που αργότερα φοίτησε στο γυμνάσιο της Έδεσσας, ξεχώρισε από νωρίς για την κλίση του στα γράμματα. Αναγκάστηκε για λόγους επιβίωσης να αλλάξει πολλά επαγγέλματα βρίσκοντας όμως το χρόνο να δημοσιεύσει αρκετές ποιητικές συλλογές και διηγήματα. Μία από τις δουλειές του ήταν επιστάτης στα τεχνικά έργα του ποταμού Λουδία από όπου εμπνεύστηκε το ψευδώνυμό του. Από το 1934 και έπειτα, ο νεαρός θα δημοσίευε τα έργα του ως Μενέλαος Λουντέμης και θα κατέγραφε τις εμπειρίες του μέσα από αριστουργήματα παιδικής λογοτεχνίας.

Η δύναμη της πένας στην Πέλλα παραμένει ακατάβλητη και τον 21ο αιώνα. Ανάμεσα στους ταλαντούχους σύγχρονους δημιουργούς, ξεχωρίζει ο συγγραφέας Μάκης Τσίτας με καταγωγή από τα Γιαννιτσά. Έχοντας στο ενεργητικό του είκοσι δύο παιδικά και τρία βιβλία ενηλίκων, ένα Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έργα μεταφρασμένα σε έντεκα γλώσσες, ο λογοτέχνης επισφραγίζει μία αρχαία παράδοση.

Ο τόπος αυτός αποδεδειγμένα εμπνέει. Ενέπνευσε ένα παιδί να μετρήσει τ’ άστρα κι ένα άλλο να ανακαλύψει τα μυστικά του βάλτου. Και βλέπει το μέλλον, από την αρχαιότητα ακόμη. Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος ξεκινούσε για την εκστρατεία του, χάρισε όλα τα υπάρχοντά του. Οι φίλοι του τον ρώτησαν: «εσύ δεν θα κρατήσεις τίποτα για τον εαυτό σου;» κι εκείνος απάντησε: «Εγώ κρατώ το πολυτιμότερο: Τις χρηστές ελπίδες του μέλλοντος. Δεν μου χρειάζεται τίποτε από το παρελθόν».

Κείμενο – Φωτογραφίες: Σοφία Μπουρνατζή

www.pass2greece.gr

Πηγές:
https://www.sansimera.gr/anekdota/22
http://www.topontiki.gr/article/270133/otan-o-ho-tsi-minh-apokalypte-se-emvrontito-ellina-dimosiografo-oti-ezise-stin-edessa
https://www.nakasbookhouse.gr/content/klasikoi-syggrafeis-menelaos-loyntemis
https://www.huffingtonpost.gr/entry/sta-mystika-tou-valtou-tis-pinelopis-delta-egine-ena-graphic-novel-me-diachroniko-minima_gr_5ac8b8e1e4b0337ad1e87f28
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CE%BA%CE%B7%CF%82_%CE%A4%CF%83%CE%AF%CF%84%CE%B1%CF%82
https://en.wikipedia.org/wiki/Mary_Renault
https://en.wikipedia.org/wiki/Fire_from_Heaven
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Suggrafeis/Euripidis.htm
https://www.giannitsa.gr/index.php/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%B5%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82-2/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CF%84%CF%83%CF%8E%CE%BD/%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CF%84%CF%83%CE%AC.html
https://www.tastv.gr/article/i-istoria-tis-dimioyrgias-toy-trenoy-tis-almopias-karatzovas-photos
https://www.psichogios.gr/site/Authors/show/346/makhs-tsitas


Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...