Μαντεία των αρχαίων Ελλήνων – στα άδυτα των μυστηρίων..

 
Σημαντικό στοιχείο πολλών θρησκειών είναι η μαντική, μέσω της οποίας επιτυγχανόταν άμεση επαφή με τις θεότητες που διά στόματος μάντεων, έκαναν γνωστή στον άνθρωπο τη θέλησή τους και τον τρόπο συμμόρφωσής του προς αυτή. Σε όλες τις αρχαϊκές θρησκείες, κάθε κρίσιμη κατάσταση απαιτούσε την παρέμβαση ενός μάντη ο οποίος εξηγούσε τις αιτίες της κρίσεως, ποιος ήταν ο θεός που είχε προσβληθεί και τέλος τις πράξεις που χρειάζονταν για να ανακτηθεί η θεϊκή εύνοια.

Οι τόποι που κατά την αρχαιότητα επικοινωνούσε ο θεός με τον άνθρωπο εκφράζοντας τη θέλησή του με χρησμό, ήταν τα μαντεία. Ο θεός επιδοκίμαζε ή αποδοκίμαζε μια πράξη του παρελθόντος, προειδοποιούσε για ένα μελλοντικό γεγονός ή συμβούλευε για την ορθή αντιμετώπισή του, σύμφωνα με την αντίληψη ότι ο θεός είναι ο οδηγός της ζωής του ανθρώπου.

Τα κυριότερα μαντεία του ελληνικού κόσμου ήταν αφιερωμένα στο Δία ή τον Απόλλωνα: ο Ζευς Πανομφαίος καθόριζε τις τύχες των ανθρώπων και έστελνε μηνύματα με θεϊκά σημάδια και ο γιος του Απόλλων – θεός της μαντικής – εμφυσούσε τη μαντική δύναμη στους προφήτες. Την τέχνη της ερμηνείας των χρησμών την κατείχαν οι μάντεις που αποτελούσαν οργανωμένα ιερατεία.

Το παλαιότερο ελληνικό μαντείο ήταν το μαντείο του Διός στη Δωδώνη της Ηπείρου. Οι πόλεις των Αθηνών και της Σπάρτης υπολόγιζαν πολύ στις προφητείες του και ο Κροίσος του αφιέρωσε πλούσιες δωρεές. Οι ιέρειες του μαντείου, στο θρόισμα των φύλλων της ιερής βελανιδιάς αναγνώριζαν την ίδια τη φωνή του Διός, του οποίου τις εντολές μετέφραζαν στον αιτούμενο χρησμό. Η θέληση του Διός μεταβιβαζόταν επίσης και από τον ήχο που μετέδιδαν χάλκινοι λέβητες τοποθετημένοι κυκλικά γύρω από το ιερό δένδρο, καθώς και από τον ήχο του νερού της πηγής στις ρίζες της βελανιδιάς. Τον 4ο αιώνα χρησιμοποιούνταν επίσης και η κληρομαντεία κατά την οποία οι μάντες χρησιμοποιούσαν ζάρια, κουκιά ή μικρά οστά.

Εξίσου σπουδαίο για τους Έλληνες ήταν και το μαντείο του Άμμωνος Διός στη Λιβύη: πρεσβείες μεγάλων πόλεων, πολιτικά πρόσωπα όπως ο Κίμων και απλοί ιδιώτες ταξίδευαν για να το συμβουλευθούν. Οι ιερείς του βάδιζαν με το άγαλμα του θεού στον ώμο και ακολουθούσε πομπή γυναικών με θρησκευτικούς ψαλμούς. Από τις ταλαντεύσεις του αγάλματος αναγνώριζε ο προφήτης τη θέληση του θεού.

Στο μαντείο του Διός στην Ολυμπία, η μαντεία γινόταν με θυσίες ζώων και ιεροσκοπία: από τα σπλάχνα του θυσιαζόμενου ζώου ερμήνευαν την απάντηση (σπλαγχνοσκοπία).

Τα μαντεία του Διός όμως τα ξεπερνούσε σε φήμη το ονομαστό μαντείο του Απόλλωνος στους Δελφούς. Γνωστό ήδη από τους ομηρικούς χρόνους, στα τέλη του 6ου αιώνα κατακλύζεται από προσφορές Ελλήνων και ξένων. Τους χρησμούς έδινε αρχικά η ιέρεια Πυθία, γυναίκα αγνή από καλή οικογένεια ενώ αργότερα οι Πυθίες έγιναν τρεις. Μετά τη θυσία που τελούνταν έξω από το ναό και τους καθαρμούς, η Πυθία ντυμένη με μακρύ ιερατικό χιτώνα, έμπαινε στο άδυτο, έπινε νερό από την Κασσώτιδα πηγή, μασούσε φύλλα δάφνης και ανέβαινε στον τρίποδα, τοποθετημένο πάνω από το χάσμα γης απ’ όπου έβγαιναν αναθυμιάσεις, οι οποίες βοηθούσαν την έμπνευσή της. Δίπλα της καθόταν ο προφήτης, ο «θεόπροπος», έχοντας γραμμένες τις ερωτήσεις των πιστών που ζητούσαν χρησμό και γύρω οι επιφανείς, οι «πέντε όσιοι». Οι κινήσεις, τα επιφωνήματα, τα ψελλίσματα της Πυθίας, καταγράφονταν από τον προφήτη σε στίχους εξαμέτρου. Σκόπιμα ο χρησμός είχε διττή ερμηνεία, ώστε να μη θεωρηθεί λανθασμένη η απάντηση του θεού, αν η έκβαση των γεγονότων δεν ήταν αυτή που προέβλεπε. Επί αιώνες διατηρήθηκε ο σεβασμός και η πίστη στο μαντείο των Δελφών και από τους απλούς ανθρώπους και από τον κόσμο του πνεύματος. Ο χρησμός του ήταν απαραίτητος για όλα τα πολιτικά ζητήματα και καμία αποικία δεν ιδρυόταν χωρίς τη συγκατάθεσή του.

Άλλα μαντεία του Απόλλωνος ήταν στα Δίδυμα της Μιλήτου, στην Κλάρο, κοντά στον Κολοφώντα της Μικράς Ασίας, στα Πάταρα της Λυκίας, στις Αβές της Φωκίδος, στο Σπόδιο των Θηβών και στο Ακραίφιο της Βοιωτίας του Πτώου Απόλλωνος.

Μια περίεργη μέθοδο εφάρμοζε το μαντείο του Τροφωνίου στη Λειβαδιά: ο αιτούμενος χρησμό εκτελούσε θυσία και ο μάντης έκανε τη σπλαγχνοσκοπία – τη νύχτα κοιμόταν πάνω στο δέρμα του ζώου και την επομένη αφού έπινε νερό από την πηγή της λήθης και της μνήμης, φορούσε λινό χιτώνα και κατέβαινε από μια σκάλα σε έναν υπόγειο χώρο διαμέτρου 2 μέτρων περίπου και βάθους 4 μέτρων και από εκεί ξαπλωμένος προχωρούσε σε μια στενότερη τρύπα, το άδυτο. Η παραίσθηση τον έκανε να βλέπει οράματα, τον ίδιο το θεό, ή να ακούει τη φωνή του. Όταν ανέβαινε επάνω διηγόταν στους ιερείς τι άκουσε και τι είδε και εκείνοι τα ερμήνευαν.

Στο μαντείο που υπήρχε στο ιερό άλσος της Δήμητρας στην πόλη των Πατρών έριχναν έναν καθρέφτη στο νερό μιας πηγής και σ΄αυτόν έβλεπαν το μέλλον του ανθρώπου. Στην Αττική, στον έξω Κεραμεικό, στο ιερό του Σκίρωνος, υπήρχε μαντείο αφιερωμένο στη θεά Αθηνά, το οποίο εφήρμοζε την κληρομαντεία.

Στο μαντείο των Φαρών της Αχαϊας, όποιος ήθελε να συμβουλευτεί το θεό, μόλις βράδιαζε άναβε τα λυχνάρια του βωμού, έκαιε λιβάνι, έριχνε ένα νόμισμα και πλησίαζε το άγαλμα του Ερμή λέγοντας στο αυτί του το ερώτημα. Στη συνέχεια έφραζε τα αυτιά του και κατόπιν απομακρυνόταν αφήνοντας ελεύθερα τα αυτιά. Ό,τι πρωτοάκουγε είχε μαντική σημασία, ήταν η απάντηση.

Το αρχαίο Νεκρομαντείο του Αχέροντα βρισκόταν στις βορειοδυτικές όχθες της Αχερουσίας Λίμνης, η οποία αποτελούσε την είσοδο του κόσμου των ψυχών. Είναι χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου, στον οποίο κατέληγαν οι επισκέπτες από το Ακρωτήρι Χειμέριο του χωριού Αμμουδιά, για να επικοινωνήσουν με τις ψυχές των αγαπημένων τους προσώπων. Καταλυτικός για τη μαντεία ήταν ο ρόλος των ιερέων, οι οποίοι επεδίωκαν συζητήσεις με τους επισκέπτες για να γνωρίσουν τις προθέσεις τους και να δώσουν τις ανάλογες απαντήσεις, καθώς και η ιεροτελεστία που ακολουθούνταν. Υπέβαλαν τους επισκέπτες σε ψυχολογικές και σωματικές δοκιμασίες είτε με τη δαιδαλώδη, επιβλητική κατασκευή του μαντείου και τις σκοτεινές γεμάτες υγρασία αίθουσες είτε με δίαιτα και με τη βοήθεια κυάμων που μασούσαν ώστε να θολώνουν το μυαλό τους και να εξάπτουν τη φαντασία τους. Για να λάβει ο επισκέπτης απάντηση από την ψυχή έπρεπε να τελέσει προσφορές και να τη βγάλει από τη λήθη δίνοντάς της να πιει αίμα. Οι ψυχές θεωρούνταν άυλες σαν σκιές. Τα "είδωλα" των ψυχών τα ανέβαζαν οι ιερείς με σιδερένιους μοχλούς από την υπόγεια αίθουσα. Στο τέλος οι πιστοί αποχωρούσαν από άλλη έξοδο ώστε να μην έρθουν σε επαφή με τους επόμενους επισκέπτες εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη μυστικότητα. Η οποιαδήποτε μαρτυρία του χρησμού αποτελούσε βλασφημία και οδηγούσε ακόμα και σε θάνατο.

Σε όλη την αρχαιότητα, τα μαντεία επηρρέαζαν τόσο το λαό στην καθημερινή του ζωή, όσο και τις πόλεις στις ιστορικές τους τύχες. Τον 7ο αιώνα υπήρχαν περίπου εκατό μαντεία και ως τον 5ο αιώνα το κύρος τους ήταν αναμφισβήτητο. Στα τέλη του 5ου αιώνα με τα διδάγματα των σοφιστών και την ορθολογιστική κριτική επέρχεται ο πρώτος κλονισμός. Ο Θουκυδίδης πιστεύει ότι η μαντική οφείλεται στην αμάθεια. Οι ριζοσπαστικές αυτές αντιλήψεις δεν επηρρεάζουν το ευρύ κοινό και στα τέλη του 4ου αιώνα τα μαντεία γνωρίζουν νέα ακμή.

Με την πάροδο των αιώνων ο όρος μάντης κατέληξε να σημαίνει οποιοδήποτε πρόσωπο, προικισμένο με εξωφυσικές ή απόκρυφες ικανότητες γνώσεως: πρόγνωση του μέλλοντος, αντίληψη της πραγματικότητας ή γεγονότων απομακρυσμένων στο χώρο ή το χρόνο. Και αν στην Ιλιάδα οι εξηγήσεις του μάντη Κάλχα και οι χρησμοί της Κασσάνδρας σφραγίζουν τα μετέπειτα γεγονότα, οι Νοστράδαμοι της εποχής μας καλλιεργούν το διττό ύφος της Πυθίας βρίσκοντας ταυτόχρονα οπαδούς και επικριτές.

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Μπουρνατζή

Πληροφορίες:
- Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ
- http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B5%CE%BA%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%BF_%CE%91%CF%87%CE%AD%CF%81%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1

www.pass2greece.gr



Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...