Ιππότες – Η αλήθεια μέσα από το παραμύθι...

 
Ο ιπποτισμός είναι χαρακτηριστικός μεσαιωνικός θεσμός της φεουδαρχικής κοινωνίας. Από τα πρώτα χρόνια της κλασικής αρχαιότητας, η ίδια λέξη (ιππείς) σήμαινε και τους έφιππους στρατιώτες και τα μέλη μιας ορισμένης κοινωνικής τάξης εφόσον έπρεπε να έχουν μια ορισμένη περιουσία όσοι υπηρετούσαν έφιπποι στο στρατό. Έτσι, στην αρχαία Αθήνα, οι ιππείς αποτελούσαν τη δεύτερη τάξη στην κοινωνική ιεραρχία σύμφωνα με τη νομοθεσία του Σόλωνος (αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα), ενώ στη Ρώμη οι equites που πρωτοεμφανίστηκαν τον 3ο π.Χ. αιώνα απετέλεσαν ενδιάμεση τάξη μεταξύ ευγενών και λαού.

Στο Μεσαίωνα, από τις αρχές του 9ου αιώνα, εμφανίζονται μέσα στους κόλπους της φεουδαρχικής κοινωνίας οι ιππότες, έφιπποι πολεμιστές που αποτελούσαν ιδιαίτερο κοινωνικό στρώμα αλλά και θεσμό, αφού για να γίνει κανείς ιππότης έπρεπε προηγουμένως να «χρισθεί». Η αρχή αυτή ανάγεται στο ανεξάρτητο φέουδο, το οποίο μεταβιβαζόταν εξ ολοκλήρου στον πρωτότοκο γιο και από τον οποίο αποκλείονταν οι νεότεροι αδελφοί. Οι τελευταίοι, που ανήκαν σε μια τάξη ανώτερη αλλά δε διέθεταν περιουσία, επεδίωκαν με πολεμικές πράξεις και άλλες περιπέτειες να καταλάβουν μια οικονομική και πολιτική θέση που να ταιριάζει στην κοινωνική τους προέλευση, η οποία δεν τους επέτρεπε να ασχολούνται με καμιά παραγωγική δραστηριότητα, όπως π.χ. το εμπόριο.

Έτσι, δημιουργήθηκε σε πολλές χώρες της Ευρώπης ένα πλήθος ανυπότακτων και φιλέριδων ενόπλων, που πολλές φορές έσπερναν τον τρόμο με τις βιαιότητες και τις αρπαγές τους. Τα πρώτα ηρωικά μεσαιωνικά ποιήματα, χαρακτηρίζουν τους ιππότες ως ανθρώπους με άγρια ένστικτα και τους εκτός νόμου που βεβαίως ουδεμία σχέση είχαν με τους ευγενείς πρίγκηπες που κάθε δεσποσύνη ονειρευόταν.

Τον 11ο αιώνα, η Εκκλησία κατόρθωσε να επιβάλλει μια πειθαρχία στους ανθρώπους αυτούς και να στρέψει τη δραστηριότητά τους προς ευγενείς σκοπούς. Έτσι, από ένα άτακτο πλήθος ενόπλων προήλθε ένα είδος αδελφότητας «ιπποτών», δηλαδή γενναίων μαχητών που είχαν αναλάβει την υποχρέωση να χρησιμοποιούν τα όπλα τους μόνο για δίκαιες υποθέσεις όπως η υπεράσπιση της χριστιανικής πίστης, η προστασίας των αδυνάτων και των ορφανών ή των θυμάτων της καταπίεσης και της αδικίας.

Ο τίτλος του ιππότη δεν ήταν κληρονομικός και γι΄αυτό ο κάθε υποψήφιος έπρεπε πρώτα να αποδείξει ότι ήταν άξιος του τίτλου αυτού. Από τον 11ο αιώνα και ύστερα για να ονομαστεί κάποιος ιππότης έπρεπε να προηγηθούν οι απαραίτητες δοκιμασίες και επίσημη τελετή. Στους γόνους των ευγενών οικογενειών, η μύηση άρχιζε από την παιδική ηλικία.

Μόλις το αγόρι γινόταν επτά ετών, οι γονείς του το εμπιστεύονταν σε έναν ξένο άρχοντα, στον πύργο του οποίου εκπαιδευόταν αρχικά ως ακόλουθος ή ιπποκόμος και αργότερα ως σύντροφος του πάτρωνά του στο κυνήγι, τα ταξίδια και τον πόλεμο. Μάθαινε να ιππεύει, να κονταρομαχεί στους αγώνες και να πολεμάει, παράλληλα όμως μάθαινε και τους κανόνες της ιπποτικής συμπεριφοράς που απαιτούσε κάθε σημαντική πράξη της ζωής του να γίνεται σύμφωνα με μια περίπλοκη και αυστηρή εθιμοτυπία.

Σε ηλικία 20 ετών, έχοντας τελειώσει το τελευταίο μέρος της μαθητείας του, ο νεαρός γινόταν «ένοπλος» ιππότης. Αρχικά η τελετή ήταν απλή περιλαμβάνοντας μόνο την παράδοση του ξίφους από τον πατέρα ή τον πάτρωνα στο νεαρό, αργότερα έγινε πολύπλοκη και εντυπωσιακή. Ύστερα από ένα καθαρτήριο λουτρό, ο υποψήφιος εξομολογούνταν, ντυνόταν στα άσπρα, περνούσε μια νύχτα άυπνος και προσευχόμενος, μεταλάβαινε, κατόπιν φορούσε μια κόκκινη στολή (σύμβολο του ότι ήταν διατεθειμένος όταν τον καλούσε η ανάγκη να χύσει το αίμα του) και τέλος έπαιρνε τα όπλα που είχαν ευλογηθεί και ορκιζόταν ότι θα τα χρησιμοποιούσε μόνο για σκοπούς ιερούς και δίκαιους, όπως τους είχε καθορίσει η εκκλησία.

Κατά τους χρόνους των Σταυροφοριών εμφανίστηκαν τα ιπποτικά τάγματα όμοια με τα μοναχικά Τα μέλη τους εκτός από τον όρκο του μοναχού, ορκίζονταν να πολεμούν για την πίστη και την εκκλησία εναντίον των απίστων. που δέσμευαν τα μέλη τους με θρησκευτικούς όρκους και απαιτούσαν απόλυτη πιστότητα και βαθύ πνεύμα θυσίας. Το τάγμα του Αγίου Λαζάρου ιδρύθηκε με σκοπό τη θεραπεία και προστασία των λεπρών. Το τάγμα του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ (μετέπειτα της Μάλτας), των Ναϊτών ιπποτών κ.λ.π. πρωτοστάτησαν στις μάχες που έγιναν για τα Άγια Χώματα της Ιερουσαλήμ.

Ο ιπποτισμός άφησε βαθιά ίχνη στην ιστορία και τη διαμόρφωση των ηθών. Πλήθος ιπποτών ανταποκρίθηκαν στην έκκληση των παπών να συμμετάσχουν στις Σταυροφορίες, οι οποίες μεταξύ άλλων, έδωσαν σε ορισμένους από αυτούς τη δυνατότητα να αποκτήσουν δικά τους φέουδα στις χώρες της Ανατολής. Κατά την πρώτη ιδιαίτερα Σταυροφορία, οι ιππότες συνέβαλαν ουσιαστικά στη νίκη με τους ηρωικούς αλλά και αιματηρότατους αγώνες τους.

Ο ιππότης, φορέας του πνεύματος της δικαιοσύνης, μεγαλόψυχος, αφιλοκερδής, αφοσιωμένος στην εκλεκτή του, στην οποία αφιέρωνε τα κατορθώματά του, υπήρξε σε όλη την Ευρώπη ο ιδανικός τύπος της μεσαιωνικής κοινωνίας από τον 11ο μέχρι το 15ο αιώνα. Τα κατορθώματα των ιπποτών απετέλεσαν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα το υλικό μιας μεγάλης ποιητικής παράδοσης. Υλικό για την ποίηση δόθηκε και από τους πιστούς τους έρωτες μέσα στα κάστρα τα οποία από σκοτεινοί προμαχώνες της ζωής, έγιναν κέντρα αβρότητας, γενναιοψυχίας και πολιτισμού.

Στην ιπποτική ποίηση, ο έρωτας έχει την έννοια της αληθινής λατρείας, γνήσια «ηθικής». Ο σαρκικός έρωτας και η αυθόρμητη συμπεριφορά όχι απλά αποδοκιμάζονται, αλλά εξαφανίζονται. Στη Γαλλία οι πρώτες εκδηλώσεις ιπποτικής ποίησης γεννήθηκαν το 12ο αιώνα από την κλασική λατινική παράδοση. Η Γαλλική ποίηση επηρρέασε τη σύγχρονη Ισπανική και Γερμανική. Με την ελληνοβυζαντινή παράδοση συνδέεται μια ομάδα ποιημάτων που ανήκουν στο βρετανικό κύκλο.

Στον ελληνικό χώρο, η αντίστοιχη ιπποτική κίνηση αντιπροσωπεύεται από τα ακριτικά τραγούδια οπως το έπος του Διγενή Ακρίτα, το Χρονικό του Μορέως και μια σειρά έμμετρων ιπποτικών μυθιστορημάτων. Τα έργα αυτά, στα οποία αφθονούν και τα ανατολικά και τα αρχαία ελληνικά στοιχεία, ανήκουν στο 14ο και 15ο αιώνα και είναι γραμμένα σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο. Η υπόθεσή τους είναι κοινή: δύο ερωτευμένοι νέοι που παρά τις ατελείωτες περιπέτειες και τις δοκιμασίες τους κατορθώνουν τελικά να ενωθούν.

Τελικά, οι ιππότες, ο ιπποτισμός και πολλά από τα ιδανικά τους άρχισαν να φθίνουν κατά το 15ο αιώνα εξαιτίας της αποσύνθεσης της φεουδαρχικής κοινωνίας και εξαφανίστηκαν μαζί μ’ αυτή. Οι αναφορές σε ιππότες με άσπρα άλογα τους αιώνες που ακολούθησαν, ήταν απλώς μια μελαγχολική αναδρομή σε ένα παρελθόν που τροφοδότησε τις φαντασιώσεις πολλών κορασίδων..

Στην Ελλάδα η ατμόσφαιρα της ιπποσύνης αναβιώνει κάθε χρόνο με το «Μεσαιωνικό Φεστιβάλ της Ρόδου» και την αναβίωση του εθίμου της «Γκιόστρας» (ιππικό αγώνισμα) την τελευταία εβδομάδα της Αποκριάς στη Ζάκυνθο.

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Μπουρνατζή

Πληροφορίες:
Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ

www.pass2greece.gr



Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...