Κοιμητήρια στην Ελλάδα– Η Τελευταία Τέχνη..

 
Το πέρασμα από τη ζωή σε μια επόμενη, είναι πεποίθηση που πάντα ίσχυε, ανεξάρτητα από τη χώρα, την κοινωνία ή τη χρονική περίοδο στην οποία έζησε κάποιος. Για όλες τις θρησκείες του κόσμου, ο θάνατος είναι ένας ενδιάμεσος σταθμός που οδηγεί κάπου αλλού. Τα μνημεία που αναγείρονται ανά περίσταση, θεωρούνται αριστουργήματα αρχιτεκτονικής ή γλυπτικής, αποδίδουν τιμές ή διατηρούν ζωντανές τις μνήμες.

Η γνώση για τον τρόπο λειτουργίας μιας κοινωνίας δε θα ήταν ολοκληρωμένη αν δεν υπήρχαν στοιχεία σχετικά με τα ταφικά έθιμα. Κάθε χώρα που υποδέχεται επισκέπτες, έχει να επιδείξει ένα σημαντικό αριθμό μνημείων τα οποία σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν το σημαντικότερο αξιοθέατο. Οι πυραμίδες-τάφοι της Αιγύπτου, το Ταζ-Μαχάλ – παλάτι γύρω από τους τάφους του ερωτευμένου βασιλιά και της συζύγου του, το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού που θεωρήθηκε ένα από τα επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου, χάρισαν πράγματι την αθανασία, όχι στους ιδιοκτήτες αλλά στους αρχιτέκτονές τους.

Η τέχνη του θανάτου που απενοχοποιήθηκε για τους αρχαίους πολιτισμούς, εξακολουθούσε μέχρι πριν λίγα χρόνια να είναι ταμπού για τις σύγχρονες κοινωνίες. Αν και η Νέα Ορλεάνη των Η.Π.Α. περήφανα επιδεικνύει τις τελευταίες κατοικίες του νεκροταφείου Saint Lewis κτισμένες πάνω από τη γη και το Παρίσι υποδέχεται τους πιστούς του Jim Morisson στο Père-Lachaise, μόλις την τελευταία δεκαετία τα κοιμητήρια εντάχθηκαν σε καταλόγους επισκέψιμων μνημείων.

Παρόλο που οι προϊστορικοί Έλληνες τοποθετούσαν κτερίσματα δίπλα στους νεκρούς τους προσπαθώντας να εξευμενίσουν τους θεούς με δώρα, οι πρώτοι μεγαλοπρεπείς τάφοι χρονολογούνται από τη Μυκηναϊκή εποχή (1700-1000 π.Χ.). Στις οχυρωματικές ακροπόλεις που κατασκευάστηκαν, εξίσου σημαντικά οικοδομήματα με τα ανάκτορα ήταν οι τάφοι. Το σύνολο των θολωτών τάφων που έχουν βρεθεί στην ηπειρωτική Ελλάδα ανέρχεται στους 120. Αυτοί όμως που προκάλεσαν δέος σε όλη την επιστημονική κοινότητα με την τελειότητα της αρχιτεκτονικής τους ήταν οι ηγεμονικοί τάφοι των Μυκηνών. Οι ανασκαφές που έκανε το 1876 ο Ερρίκος Σλήμαν, έφεραν στο φως αριστουργηματικά ταφικά κτερίσματα που σήμερα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

Από την εποχή του Ομήρου, οι νεκροί δικαιούνταν όλες τις τιμές που τους αποδίδονταν. Στις αρχαίες νεκροπόλεις οι οποίες αντικαταστάθηκαν από τα σημερινά κοιμητήρια, ακόμη και ο πιο ταπεινός τάφος διέθετε τα απαραίτητα κτερίσματα: τον οβολό για τη βαρκάδα με το Χάροντα από τις πηγές του Αχέροντα στον Άδη, τα προσωπικά αντικείμενα του θανόντα, αγγεία και ειδώλια του θεού που λάτρευε. Οι νεκροπόλεις δημιουργούνταν έξω από την κατοικημένη περιοχή, στεγάζοντας νεολιθικά λείψανα 8.000 ετών όπως στο Αμύνταιο Φλώρινας, πλούσιων πολιτών όπως της αρχαίας Ελεύθερνας στην Κρήτη ή βασιλικών οικογενειών όπως αυτά της Αιανής Κοζάνης.

Στο Βασίλειο των Μακεδόνων που τον 3ο π.Χ. αιώνα εκτεινόταν σε τρεις ηπείρους, η δόξα των Βασιλέων έπρεπε να αντανακλάται και μετά το θάνατό τους. Από τα λαμπρότερα και καλύτερα διατηρημένα μνημεία της αρχαίας Μίεζας είναι ο μακεδονικός τάφος ''των Ανθεμίων'', ένα εντυπωσιακό οικοδόμημα με αξιόλογες τοιχογραφίες που ξεχωρίζει από μια ομάδα τάφων κοντά στο χωριό Λευκάδια Ημαθίας.

Στην αρχαία πρωτεύουσα των Αιγών, τη σημερινή Βεργίνα, ο βασιλιάς Φίλιππος Β΄, μια σύζυγός του και ο γιος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Αλέξανδρος Δ’, θάφτηκαν με τους θησαυρούς και τις πανοπλίες τους σε τάφους ύψους 5,30 και βάθους 9,5 μέτρων. Οι ζωγραφιές στους τοίχους περιέγραφαν την ένδοξη ιστορία τους ενώ οι ψηλοί κίονες στήριζαν τα υπόγεια παλάτια. Το Μουσείο της Βεργίνας διαμορφώθηκε κάτω από το λοφίσκο όπου βρέθηκαν οι τάφοι. Η σκοτεινιά του χώρου, η λάμψη των χρυσών κτερισμάτων και η παγωμένη αίσθηση της πέτρας, προειδοποιούν τον επισκέπτη ότι εισέρχεται πράγματι σε άλλο κόσμο, αυτόν που η UNESCO προστατεύει ως Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Η διάδοση του Χριστιανισμού έφερε και διωγμούς κατά των Χριστιανών. Η Ρωμαϊκή κυριαρχία των πρώτων Χριστιανικών χρόνων, απαγόρευε την αποδοχή της νέας πίστης απειλώντας με σταύρωση, πυρά, κάθε είδους νοσηρό βασανισμό. Οι πιστοί τελετουργούσαν μυστικά σε κατακόμβες, που παλιότερα και αργότερα χρησιμοποιούνταν ως τάφοι. Οι Κατακόμβες της Μήλου ήταν το μεγαλύτερο κοινοτικό νεκροταφείο της εποχής. 8.000 Έλληνες Χριστιανοί θάφτηκαν εκεί τους πρώτους τρεις μεταχριστιανικούς αιώνες.

Αρχαίοι τάφοι βρίσκονται σε κάθε πόλη ή χωριό της Ελλάδας που διαθέτει μακραίωνη ιστορία. Τα παραδείγματα εκσκαφών που ξεκίνησαν για να θεμελιώσουν μια οικοδομή και έπεσαν πάνω σε τάφους είναι άφθονα. Αναμενόμενο ήταν να συμβεί και στη Θεσσαλονίκη, όταν ξεκίνησαν οι εργασίες κατασκευής του ΜΕΤΡΟ. Κανείς όμως δεν ήταν προετοιμασμένος να ακούσει, ότι κάτω από την πιο κεντρική οδό της Θεσσαλονίκης, την Εγνατία, υπήρχαν 1.414 ελληνιστικοί και ρωμαϊκοί τάφοι! Η πόλη με τα 2500 χρόνια ιστορίας έκρυβε κι άλλα μυστικά, όπως το Εβραϊκό νεκροταφείο που καταλάμβανε όλη την έκταση της Πανεπιστημιούπολης και καταστράφηκε από τους Ναζί το 1942.

Η Βυζαντινή περίοδος ανέπτυξε τη μοναστική ζωή στην Ελλάδα κατά τον ίδιο τρόπο που ο Μεσαίωνας στην Ευρώπη ευνόησε τα μοναστήρια. Ενώ οι Καθολικοί διατηρούσαν τα λείψανα των αγίων και των Ιπποτών τους σε περίτεχνες μαρμάρινες σαρκοφάγους, οι Ορθόδοξοι τους έθαβαν στον περίβολο της μονής. Σχεδόν όλα τα ελληνικά μοναστήρια, έχουν δικό τους κοιμητήριο και οστεοφυλάκιο. Η ταφή προσφιλών προσώπων σε ιδιόκτητες εκτάσεις υιοθετήθηκε και από τις βασιλικές οικογένειες. Στο παλάτι του Τατοϊου, βρίσκονται 30 τάφοι μελών της πρώην βασιλικής οικογένειας.

Το 18ο και 19ο αιώνα, άνθισε στα κοιμητήρια η τέχνη της γλυπτικής. Οι επιτύμβιες πλάκες φιλοξενούσαν μοναδικά αγάλματα των μεγαλύτερων Ελλήνων καλλιτεχνών. Το νεκροταφείο Ευαγγελίστριας της Θεσσαλονίκης είναι χαρακτηρισμένο ιστορικό, διατηρητέο μνημείο όχι μόνο εξαιτίας των γλυπτών του αλλά και γιατί αποτελεί ένα ανοιχτό μουσείο της ιστορίας των τελευταίων αιώνων. Στα κοιμητήρια Αγίου Γεωργίου της Ερμούπολης Σύρου, υπάρχουν 56 μαυσωλεία επιφανών οικογενειών που προσφέρουν σημαντικά στοιχεία πολιτισμού. Αξιόλογα μαρμάρινα μνημεία που κατασκεύασαν Τήνιοι καλλιτέχνες, εκτίθενται στο νεοκλασικό κοιμητήριο Αγίων Πάντων, στο Λεωνίδιο. Οι Τήνιοι γλύπτες, στόλισαν με μαρμάρινες βρύσες, καμπαναριά και τύμβους τα κοιμητήρια του νησιού τους.

Ταξίδι στον πολιτισμό είναι μια επίσκεψη στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών. Πρόκειται για το παλαιότερο κοιμητήριο όπου αναπαύονται οι σημαντικότερες προσωπικότητες της Ελληνικής ιστορίας. Εκπρόσωποι της πολιτικής δράσης (Χαρίλαος Τρικούπης, Γεώργιος Αβέρωφ, Ανδρέας Παπανδρέου, Γρηγόρης Λαμπράκης), θεατράνθρωποι (Κάρολος Κουν, Μαρίκα Κοτοπούλη, Αλέξης Μινωτής, Κυβέλη), ποιητές και λογοτέχνες (Οδυσσέας Ελύτης, Άγγελος Σικελιανός, Μενέλαος Λουντέμης), ηθοποιοί (Έλλη Λαμπέτη, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Μάνος Κατράκης), πρεσβευτές του πολιτισμού (Μελίνα Μερκούρη, Σοφία Βέμπο) είναι μόνο μερικοί. Ανάμεσα στα πεύκα και τα κυπαρίσσια ξεχωρίζουν τα μνημειακά έργα τέχνης όπως η διάσημη «Κοιμωμένη» - έργο του Γιαννούλη Χαλεπά. Ο ίδιος ο Χαλεπάς αλλά και ο Ερρίκος Σλήμαν που τόσο ασχολήθηκαν με τους τάφους όσο ζούσαν, αναπαύονται στο Α’ νεκροταφείο.

Ξεχωριστή θέση στην αιώνια δόξα κατείχαν οι ήρωες πολεμιστές, γεγονός που μέχρι και σήμερα τους διαφοροποιεί από τους κοινούς θνητούς. Από τον Τύμβο του Μαραθώνα που στήθηκε για να τιμήσει τους Αθηναίους στη μάχη κατά των Περσών και το μνημείο της μάχης των Θερμοπυλών για τους 300 του Λεωνίδα μέχρι τους τάφους των οπλαρχηγών της Ελληνικής Επανάστασης, τα Ηρώα είναι ο ύστατος φόρος τιμής. Το κοιμητήριο που έγινε η τελευταία κατοικία των πεσόντων του Μεσολογγίου, ονομάζεται «ο Κήπος των Ηρώων».

Σύμφωνα με έναν αρχέγονο κώδικα τιμής, οι πεσόντες στη μάχη χαίρουν της ίδιας μεταχείρισης είτε πρόκειται για συμμάχους είτε για εχθρούς. Στα γερμανικά νεκροταφεία του Μάλεμε Κρήτης, βρίσκονται οι τάφοι 4.465 Γερμανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν κατά το 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Τα συμμαχικά νεκροταφεία του Ζέιτενλικ στη Θεσσαλονίκη είναι η μεγαλύτερη στρατιωτική νεκρόπολη της χώρας, όπου βρίσκονται θαμμένοι 20.500 στρατιώτες των συμμάχων της Αντάντ, που πολέμησαν στο Μακεδονικό Μέτωπο κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα πολεμικά κοιμητήρια του Παλαιού Φαλήρου, της Σούδας, του Καλόκαστρου Σερρών, της Δοϊράνης, της Λήμνου, είναι τόποι προσκυνήματος για πολλές οικογένειες του εξωτερικού.

Τα ταφικά μνημεία είναι κάτι παραπάνω από όμορφα γλυπτά και τελευταίες κατοικίες. Είναι σύμβολα ιδεών κατά πολλούς που επισκέπτονται τον τάφο του Καζαντζάκη, πηγή ιστορίας σύμφωνα με τους προσκυνητές των τάφων των Βενιζέλων, ελπίδα θαυμάτων όπως ο τάφος του Αγίου Δημητρίου. Και σίγουρα είναι πολύ περισσότερο τόπος γαλήνης, παρά φόβου.

ΚΕΙΜΕΝΟ: Σοφία Μπουρνατζή

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:
http://www.ims.forth.gr/joint_projects/e-mem/burial_customs-gr.htm
http://www.apologitis.com/gr/ancient/tafi_ethima.htm
http://www.e-kyklades.gr/showroom/tourism/
http://www.menslounge.gr/top10/t10_travel/
http://el.wikipedia.org/wiki/
http://www.ime.gr/chronos/02/mainland/gr/mg/society/burials/index2.html
http://walking-greece.ana-mpa.gr/articleview2.php?id=4070
http://agia-paraskevi-lefkadia.blogspot.com/2009/05/blog-post_4868.html
http://www.apopsy.gr/2006/t_171/history.htm
http://poulithragr.blogspot.com/2011/05/blog-post_19.html

www.pass2greece.gr



Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...