Αρχαίων Γεύσεις και Διατροφή…

 
Το «σκέπτεσθαι» και «φιλοσοφείν» ήταν από τα πλέον αγαπημένα σπορ των αρχαίων Ελλήνων. Πριν όμως, έπρεπε να ισχύει το «νους υγιής εν σώματι υγιή». Για να διατηρηθεί το σώμα σε καλή φόρμα, οι πρόγονοί μας ανάπτυξαν μεθόδους φυσικής άσκησης και έφτασαν σε σημείο να ηρωοποιούν τους καλογυμνασμένους αθλητές ή να θεοποιούν τους νικητές των αγώνων.

Η ευεξία δεν προέρχονταν μόνο από τη σωματική άσκηση. Σημαντικός παράγοντας ήταν και η προσεγμένη διατροφή. Αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την έλλειψη πολλών τροφών που υπήρχαν σε πολλά μέρη της γης αλλά δεν είχαν φτάσει ακόμη στην Ελλάδα, τις πρωτόγονες μεθόδους καλλιέργειας και επεξεργασίας, την ελλειπή τεχνολογία της συντήρησης τροφίμων, οι αρχαίοι Έλληνες όχι μόνο δε στερούνταν καμία ομάδα τροφίμων αλλά θεωρούνταν και ιδιαίτεροι καλοφαγάδες. Το φαγητό τους ήταν απέριττο από υπερβολές επειδή πίστευαν ότι η πολυτέλεια της διατροφής κάνει μαλθακούς τους ανθρώπους και οδηγεί τους πολεμιστές στην ήττα.

Οι Ολύμπιοι Θεοί έγιναν προστάτες των αγαθών που θεωρούνταν κυρίαρχα της ζωής τους. Η Δήμητρα προστάτευε τις αγροτικές καλλιέργειες, στην Αθηνά αφιερώθηκε η ελιά, η Άρτεμις ανακηρύχθηκε προστάτιδα του κυνηγιού, ο Διόνυσος (γιος του πανίσχυρου Δία) έγινε θεός του κρασιού, ο Ερμής της κτηνοτροφίας και ο Ποσειδών των δώρων που πρόσφερε η θάλασσα.

Το αυτοφυές αιωνόβιο δέντρο της ελιάς, πρωτοκαλλιεργήθηκε στην Κρήτη το 3.500 π.Χ. Στην Κνωσσό η ύπαρξη της ελιάς αποδεικνύεται από το ελαιοπιεστήριο που βρέθηκε στο χώρο των ανακτόρων. Η δεύτερη αρχαιότερη τέχνη, αυτή της μελισσοκομίας χάνεται στα όρια του μύθου εφόσον το μέλι ταυτίζεται με το νέκταρ των Θεών. Αποδεικτικά στοιχεία για την πρώτη παραγωγή κρασιού, βρέθηκαν στους χώρους της Μακεδονίας και έχουν ηλικία 6.500 ετών.

Ο Όμηρος διαθέτει αρκετό χώρο στα έπη του περιγράφοντας τις διατροφικές επιλογές των ηρώων του. Ο Κύκλωπας Πολύφημος εκτός από τα κοπάδια του διέθετε και ένα πλήρως εξοπλισμένο τυροκομείο. Τονίζει ότι οι Έλληνες της εποχής του 8ου π.Χ. αιώνα στήριζαν τη διατροφή τους κυρίως στο κρέας: ωμά εντόσθια, δαμάλια, κοπαδίσια αρνιά, κατσίκια, μοσχάρια κυρίως μηρούς, γίδες όλο πάχος, ενώ από τα βόδια προτιμούσαν τα παχιά ψημένα πάκια. Τα κρέατα τα έτρωγαν ψητά στη θράκα. Ψωμιά έφτιαχναν από σιτάρι και κριθάρι και μάλιστα συνήθιζαν να έχουν ποικιλία ψωμιών τα οποία ήταν σαν τις σημερινές πίτες. Καλλιεργούσαν επίσης βίκο, τριφύλλι και κάπαρη. Το κρασί ήταν απαραίτητο συνοδευτικό των γευμάτων.

Και οι Μινωίτες Κρητικοί επέλεγαν το κρέας παρόλο που το νησί έβριθε από το φαγητό των φτωχών: τα ψάρια! Αλλά στα όσπρια, τους βολβούς και διάφορα άγρια χόρτα είχαν ιδιαίτερη αδυναμία με πιάτα όπως: Κουκιά ξερά με αγκινάρες, Ασκορδουλάκοι ξιδάτοι, Φάβα από κουκιά με κρεμμύδι, Αρνί με αμβρωνιές, Φουριάρικο κατσίκι με μέλι και θυμάρι. Στις πινακίδες βλέπουμε αναφορά σε πολλά από τα καρυκεύματα όπως: Κορίανδρος, Κύμινο, Μάραθο, Σησάμι, Σέλινο, Μίνθη, Μέντα, Κάρδαμο. Ο Βλήχων ή φλισκούνι, ο κίρτανος (το σημερινό φιστίκι), το φοινίκων ή χουρμάδες, καθώς και σύκα ήταν μέρος της αρχαίας Κρητικής κουζίνας. Το μέλι σκέτο ή στο κρασί και μαγειρευτό κιόλας. Οι χοχλιοί (κοχλίες = σαλιγκάρια) δεν ήταν μόνο νόστιμοι αλλά και αφροδισιακοί.

Η απόλυτα διατροφική λιτότητα υπήρχε στην κουζίνα της Σπάρτης. Ο «μέλανας ζωμός» δεν αποτελούσε επιλογή αλλά ανάγκη προκειμένου να εξασφαλίζουν τις απαιτούμενες βιταμίνες. Ο μέλανας ζωμός παρασκευάζονταν από χοιρινό κρέας που το έβραζαν με αίμα και έριχναν αλάτι και ξίδι. Καθένας έτρωγε ορισμένη μερίδα από το ζωμό και συμπλήρωνε το γεύμα του με κριθαρένιο ψωμί, μαύρο κρασί, ελιές και τυρί.

Για τους αρχαίους Έλληνες, τα βασικά γεύματα της ημέρας ήταν τρία: Το πρώτο από αυτά (ακρατισμός) αποτελούσε κριθαρένιο ψωμί βουτηγμένο σε κρασί (άκρατος), συνοδευόμενο από σύκα ή ελιές. Το δεύτερο (άριστον) λάμβανε χώρα το μεσημέρι ή νωρίς το απόγευμα. Το τρίτο (δείπνον), το οποίο ήταν και το σημαντικότερο της ημέρας, σε γενικές γραμμές καταναλωνόταν αφού η νύχτα είχε πλέον πέσει. Σε αυτά μπορεί να προστεθεί ένα επιπλέον ελαφρύ γεύμα (εσπέρισμα) αργά το απόγευμα. Τέλος, το αριστόδειπνον ήταν ένα κανονικό γεύμα που μπορούσε να σερβιριστεί αργά το απόγευμα στη θέση του δείπνου.

Η κλασική Αθήνα του 5ου π.Χ. αιώνα βρίσκεται σε μια αποχή πολιτιστικής, πνευματικής αλλά και γαστρονομικής αναγέννησης. Μπορεί τα μαχαιροπήρουνα και τα πιάτα να έλλειπαν από το τραπέζι, δεν ίσχυε όμως το ίδιο και για τα εδέσματα της εποχής. Τα ψάρια και τα θαλασσινά εντάσσονται στο μενού και συμπληρώνουν τις σούπες, τα κυρίως πιάτα και τα ορεκτικά. Στα περίφημα συμπόσια των επιφανών Αθηναίων, οι χορεύτριες και οι εταίρες αποσπούν την προσοχή από τους μεζέδες και απολαμβάνουν με τους συνδαιτημόνες τους το νερωμένο άσπρο, κιτρινωπό, μαύρο και κόκκινο κρασί.

Σ’ ένα πλούσιο δείπνο του Χρυσού Αιώνα μπορούσε κανείς να δει τυρί της Αχαΐας, σύκα και μέλι της Αττικής, «αίθοπα οίνο» από τη Χίο και τη Λέσβο, θαλασσινά από τις πλούσιες ακτές της Εύβοιας, δαμάσκηνα από τη Δαμασκό της Συρίας, κριθαρένιο ψωμί από την Πύλο, φάβα ή ζωμό από μπιζέλια, τηγανίτες βουτηγμένες στο λάδι και γαρνιρισμένες με μέλι, τυρί αλογίσιο - που έτρωγαν μόνο οι «πολεμοχαρείς», βραστούς βολβούς, ραπάνια για να φεύγει το μεθύσι και βέβαια τις πίτες της Αθήνας, καύχημα της πόλης, παραγεμισμένες με τυρί, μέλι και διάφορα «νωγαλεύματα».

Τα κριθαρένια αρτοσκευάσματα αντικαταστάθηκαν από τον σιταρένιο «άρτο» για τους πλουσιότερους. Οι στρατιώτες τρέφονταν με φακή, οι εργάτες με τυρί, κρεμμύδι και σκόρδο. Οι αγροτικές οικογένειες μπορούσαν να εκτρέφουν πουλερικά για το λευκό τους κρέας. Το κόκκινο κρέας σε όλες τις κοινωνικές τάξεις τρωγόταν με τη μορφή του λουκάνικου. Για τους αρρώστους ο Ιπποκράτης προτείνει την κατανάλωση «πτισάνης», ενός χυλού φτιαγμένου από αποφλοιωμένο κριθάρι ενώ ο Γαληνός προτρέπει τους αθλητές να εφαρμόσουν διατροφή βασισμένη στις ιδιαίτερες ανάγκες τους και δεν απορρίπτει το ψημένο κρέας.

Τρόφιμα προσέφεραν οι αρχαίοι Έλληνες στους θεούς τους (κρέας, φρούτα, μελόπιτα και άλλα), καθώς και στους νεκρούς. Σχετικά με τους νεκρούς, τοποθετούσαν δίπλα στο σώμα του νεκρού ένα γλυκό με το οποίο θα ξεγελούσε τον Κέρβερο, τον φοβερό τρικέφαλο σκύλο που ήταν ο φύλακας του Άδη. Στις κηδείες οι συγγενείς του νεκρού έφερναν τις «προσφορές» (σήμερα λέγονται «πρόσφορα» και είναι ψωμιά που προσφέρονται στην εκκλησία για να τα ευλογήσει ο ιερέας). Οι συγγενείς του νεκρού έτρωγαν το «νεκρόδειπνο» καθώς και βρασμένα δημητριακά με μέλι (αντίστοιχα με τα σημερινά κόλυβα).

Ο Εμπεοκλής, ο Πυθαγόρας και ο Πλούταρχος καθιερώνουν πρώτοι τη χορτοφαγία, απορρίπτοντας το κρέας επειδή προέρχεται από έμβιο ον. Ο Πλούταρχος θεωρεί την αιματοχυσία βάρβαρη πράξη και παραπέμπει στην κατανάλωση των καρπών της γης.

Η αρχαία ελληνική διατροφή που συνδύασε τις γλυκόξινες γεύσεις, μας άφησε παρακαταθήκη το μυστικό της μακροζωίας με τον πιο απολαυστικό τρόπο. Μερικές από τις αρχαίες λιχουδιές που ακόμη και σήμερα επιλέγουν καταξιωμένοι chefs είναι:

Ορεκτικά:
Ρεβύθια με πατζάρια και σκόρδο
Μαύρες τσακιστές ελιές με τυρί

Σαλάτες:
Θαλασσαία
Σπανάκι, κρεμμύδι φρέσκο, κάππαρη, πλοκάμι χταποδιού με γαρίδες, μύδια και καλαμάρια
Κυκλωπαία
Ρόκα με κατσικίσιο ξυστό τυρί, ελαιόλαδο και ξύδι
Πρασσαία
Λάχανο, ρόκα, σέλινο, σπαράγγια, αυγά με κουκουνάρι, καρύδια, βολβούς, σταφίδες και ρόδια

Κύρια πιάτα:
Πανσέτα χοιρινού με γλυκόξινη σάλτσα από μέλι, θυμάρι, ξύδι & σκορδαλιά ρεβιθιών
Γεμιστές φέτες χοιρινού φιλέτου με δαμάσκηνα με σκούρο ζωμό, συνοδευόμενες με αγκινάρες και πουρέ αρακά
Γαρίδες με ξύδι και μέλι συνοδευόμενες με κολοκύθια και κουνουπίδι

Γλυκίσματα:
Ποικιλία ξηρών καρπών (δαμάσκηνα, ξερά σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, χουρμάδες, φυστίκια με μέλι αττικό-με ή χωρίς γιαούρτι)
Κόκκωρα - ξερά σύκα με καρύδια και μέλι
Κομματάκια μήλου και ρόδια με γιαούρτι και μέλι

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Μπουρνατζή

ΠΗΓΕΣ:
http://el.wikipedia.org/wiki/
http://11dim-kaval.kav.sch.gr/main/diatrofi/10people.htm
http://blogthea.gr/
http://www.e-telescope.gr/el/miscellaneous/182-ancient-greeks-nutrition
http://www.archeon.gr/archeon_diet
http://www.thefoodproject.gr/page.aspx?itemID=SPG702
http://www.focusmag.gr/articles/view-article.rx?oid=610
http://www.i-diadromi.com/2010/11/blog-post_4714.html
http://truth.freeforums.org/topic-t10579.html
http://www.xn--mxaaybc3bp.gr/
http://www.rethymno.gr/city/cretan-diet/cretan-diet.html

www.pass2greece.gr



Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...
Πατήστε εδώ για μεγέθυνση...